Środowiskowe Domy Samopomocy - strona główna
Dziś mamy: 2017.11.24, imieniny obchodzą: Flora, Emma

Próba zinterpretowania zależności między pedagogiczną praxis a religią

WSTĘP
Współistnieniu ludzkiemu już od pradawnych czasów przyświecają zjawiska generujące praktykę ludzką. Jak wskazuje teoria Eugene Finka, ich fundamentem ekonomia, etyka, pedagogika, polityka, sztuka oraz religia. W każdej epoce życia ludzkiego, choć na różnym poziomie rozwoju, doszukać się można przejawów oddziaływania tychże zjawisk. Nie da się przedstawić złożoności koegzystencji ludzkiej z jednoczesnym pominięciem determinujących ją praktyk (Benner, 2006, s. 123). Tematykę tą porusza niemiecki profesor Dietricha Benner w Allgemeine Pädagogik , po raz pierwszy wydanej w 1987 roku (Stępkowski, 2008, s. 20).

 

 

1. LUDZKA PRAXIS I JEJ WYZNACZNIKI
Jak stwierdza autor Allgemeine Pädagogik, o terminie jakim jest „praxis”, można mówić tylko i wyłącznie w odniesieniu do czynności charakterystycznych człowiekowi. Sedno tego pojęcia wyraża bowiem właściwy tylko człowiekowi sposób egzystencji ludzkiej oraz społecznej. Charakterystyczną właściwością tego sposobu jest fakt, w myśl którego ludzki byt oraz ludzkie działanie, są ze sobą ściśle powiązane, tworząc tym samym spójną oraz nierozerwalną jedność. Ogniwem je łączącym jest sam człowiek, który będąc, jednocześnie nieustannie się staje. Można zatem wobec powyższego zauważyć strukturalną złożoność omawianego zagadnienia. Z jednej strony, praxis zakłada możliwość aktywnego jak również sprawczego tworzenia siebie, które zakłada działanie woli ludzkiej, z drugiej natomiast konieczność (Stępkowski, 2008, s. 24). Oba te zjawiska jak zauważa Benner wynikają z niedoskonałości ludzkiego bytu. Człowiek, jako niedokonany, staje przed nieustanną koniecznością działania (Tamże).

 

Fakt świadczący o ludzkiej niedoskonałości wydawać się może łatwiejszy do zrozumienia, jeśli egzystencję ludzką rozpatrywać w kategorii praktyki cielesnej, wolnej, historycznej, oraz językowej, odnosząc je jednocześnie do obu podstawowych cech praktyki ludzkiej (Benner, 2006, s. 133).

 

Ludzka niedoskonałość, będąc jednocześnie koniecznością, jak też możliwością samookreślania siebie, wskazuje na jego cielesną konstytucję. Fizyczność człowieka świadczy więc nie tylko o tym, że człowiek posiadając ciało, może w pewnych granicach czuć się jego właścicielem, ale przede wszystkim o tym, że dzięki niej ma możliwość odczuwania, słuchania, postrzegania czy rozumienia. Jest to także cecha wyróżniająca człowieka spośród szeregu ograniczoności innych istot żyjących (Tamże, s. 133-134).

 

Niedoskonałą cielesność ludzką, czyli konieczność działania w celu określenia swego powołania, można dobrze zrozumieć tylko wówczas gdy odnosi się ją do wolności. Wolności, której nie da się pojąć w kategorii wolności wyboru, czy wolności arbitralnej ale tylko i wyłącznie jako wolności praktycznej. Jak zauważa Benner pojęcia takie jak wolny wybór, czy też wolność arbitralna, są nieadekwatne w stosunku do ludzkiej wolności. Ograniczają bowiem ludzką wolność do wyboru jednej z alternatyw, nie dopuszczając tym samym na stanowienie jednostki o wyborze oraz o tym co wybierane (Tamże, s. 134).

 

Fakt wskazujący na niemożność rozwoju wolności praktyki w ramach wolności wyboru, czy wolności arbitralnej, wskazuje na historyczność ludzkiej egzystencji. Wolność dotycząca ludzkiej praktyki może realizować się jedynie jako wolność historyczna. Historyczna w tym względzie jest ludzka niedoskonałość, jak również dookreślenia nadawane sobie samym a także światu, przez ludzi. Historyczności w odniesieniu do ludzkiej praktyki, która skupia się na eliminowaniu kryzysu rodzącego się z ludzkiej niedoskonałości, stara się unikać dwóch uproszczeń. Z jednej strony jest nim postrzeganie, kształtowanej działaniem ludzkim, historii jako fatum, z drugiej natomiast ogłaszanie człowieka jako pana historii (Tamże, s. 134).

 

Fakt historyczności człowieka, który jak w małym stopniu może dążyć do panowania nad historią, tak też zmuszony jest poddaniu się jej fatalistycznej władzy, generuje jego jestestwo, nadając mu tym samym formę egzystencji werbalnej. Za pomocą rozmowy międzyosobowej zachodzi działanie zarówno w wymiarze wspomnień, jak też projektów. „W słowach przechowywane jest niejako historyczne doświadczenie świata i międzyludzkie porozumienie”. Rozmowa jest zatem procesem, w którym znaczenie słów określających świat oraz komunikację, ciągle „rodzi” się na nowo. Ponad to, uwzględniając doświadczenia zdobywane w trakcie własnego działania, to znaczenie zmienia się nieustannie. Język zatem, podobnie jak wyżej omawiane zagadnienia, odnosi się do obu fundamentalnych cech ludzkiej praktyki (Tamże s.135).

 

 

2. Specyfika pedagogicznej praxis – cztery zasady działania pedagogicznego
Wieloletnie studia nad doświadczeniem nowożytnej myśli pedagogicznej, pozwoliły Bennerowi na skonstruowanie kilku zasad odnoszących się do charakteru wychowania. Tak według powyższego, prakseolog ten wyróżnia: zasady konstytutywne, oraz zasady regulatywne. O ile pierwsze skupiają się na określaniu indywidualnej strony działania pedagogicznego, o tyle drugie odnoszą się w większej mierze do strony społecznej. Zasady te ujmowane jednocześnie, stanowią syntetyczny opis pedagogicznej praxis, w której wymiana pomiędzy podmiotami, ukazana jest w kontekście społecznych uwarunkowań stawania się człowiekiem. W punkcie tym pokrótce omówione zostaną dwie zasady konstytutywne, po czym analizie poddane zostaną kolejne zasady – regulatywne.

 

Zasady konstytutywne : Zasada ukształcalności
Podążając za myślą Bennera, jest ona „określeniem stosunku wychowawczego i odnosi się do możliwości współdziałania wychowanka w interakcjach pedagogicznych” Według niego zasada ta jest podstawą konstytuowania się człowieka. W procesie wychowania pozwala ona na pełne poszanowania własnego samookreślania się spotkanie wychowawcy z wychowankiem (Stępkowski, 2008, s.40).

 

Zasada wezwania do samodzielnej aktywności. Jest to zasada ściśle powiązana z zasadą pierwszą. Wzywa ona bowiem wychowanka do podejmowania samodzielnej aktywności, niezbędnej w procesie samookreślania się. Wezwanie to tyczy się całego szeregu czynności wychowawczych. Benner zaznacza tym samym potrzebę zachęcania wychowanka do podejmowania samodzielnej aktywności. Wezwanie to jednak skierowane jest również do samych wychowawców, którzy do jego realizacji wśród wychowanków winni się odpowiednio przygotować.

 

Zasady regulatywne : Zasada transformacji pedagogicznej. W myśl tej zasady pedagog z Berlina proponuje wprowadzić w życie transformacje pedagogiczną. Wyróżnia on przy tym dwie natury człowieka, pierwszą, która jest otwarta jednak jeszcze nieokreślona, stwarzająca jeszcze możliwości kształtowania się, oraz drugą, która jest już społecznie zdeterminowana. Tej nie można traktować jako jedynego określenia człowieka. Widzi Benner w tej zasadzie sposób na rozwiązanie konfliktu istniejącego miedzy dwiema naturami ludzkimi. Proponuje on trzecie rozwiązanie, które nie będzie zupełnie wyłączać pedagogicznej praxis spod wpływów społecznych, ani pozbawioną krytyki afirmacją zastanych zachowań społecznych.

 

Zasada niehierarchicznego porządku całości ogólnoludzkiej praxis. Zasada ta odnosi się do wszystkich sfer ludzkiego działania, zakładając że żadna z nich, nie może rościć sobie prawa do pierwszeństwa. Wszystkie bowiem winny być traktowane na równi.

 

 

3. Analiza religii w świetle wyznaczników i zasad pedagogicznej praxis
W rozprawie „Mowy o religii” Friedrich Schleiermacher dowodzi, że religia nie jest czynnikiem warunkującym wartości nauki, sztuki, edukacji czy też polityki, nie da się jej też nimi zastąpić, ani w nie przeobrazić . Możliwości religii zawierają sferę skończoności, a także dotyczą nieskończoności. Schleiermacher nadaje religii miano „jednej z form ludzkiego sposobu bycia w świecie”. Podkreśla też obecność religii w sposobie myślenia człowieka i w jego działaniach. Co za tym idzie skończoność ludzkiej egzystencji należy odnieść do wszystkich obszarów ludzkiego działania , tj. religii, ekonomii, etyki, polityki, sztuki i wychowania. Religia powinna być obecna w uczuciach i działaniach człowieka, ale nie może zawładnąć ludzką praxis. Musi współdziałać z innymi obszarami działania człowieka. (Benner, 2008, s. 130 – 132)

 

Religia jest istotnym obszarem działania, który jest i nadal powinien być zawarty w zakresie kształcenia, ale nie może ona być uzasadnieniem celów nauczania. Religia wychodzi z założenia, że człowiek jest uształcalny, zatem jest w stanie zmieniać świat, tworząc obyczaje, przekazując tradycje, planując swoją przyszłość. Wtedy mają możliwość dostrzeżenia Boga. (Tamże, s.133)

 

Sposób działania religijnego prorium zawiera analizę i wyjaśnianie rzeczywistości z punktu widzenia właściwego danej osobie wynikającymi z doświadczenia interakcji między zjawiskami zależnymi od człowieka i Boga. Na podstawie tego doświadczenia tworzy się relacja do świata, w której stworzenie stanowi skończoność. Istotne znaczenie ma także nadzieja, która ma podłoże w relacji stworzenia i Stwórcy (Tamże, s.134).

 

Zadaniem wychowania jest przygotowanie młodego człowieka do wkroczenia w sfery życia publicznego, tj. państwa, Kościoła, nauki oraz różne stowarzyszenia. Każda sfera posiada odpowiednik praxis: państwo patronuje nad polityką, Kościół i wspólnoty religijne troszczą się o religię, nauka propaguje wytwory wiedzy i umiejętności człowieka, życie społeczne – interakcje sprzyjające poszanowaniu godności drugiej osoby.

 

Schleiermacher zaznacza, że kształcenie jest zależne od religii, a zarazem religia zależna jest od kształcenia. Potwierdzeniem tego jest ukształcalność człowieka, która jest „konstytutywnym warunkiem każdego doświadczenia i procesu uczenia się”, a jednocześnie „pozostaje czymś nieokreślonym” (Tamże, s.135).

 

Nie są wystarczające by wykształcić postawę religijną są własne doświadczenia zdobyte podczas socjalizacji religijnej, a także samo dydaktyczne działanie nauczyciela, ani laicka religijność. Nauka religii powinna odbywać się we współpracy rodziny i Kościoła. Trzeba kontynuować międzypokoleniowy przekaz religijny w rodzinie, poprzez tradycje, udział w liturgii i uczęszczanie na lekcje religii do szkół (Tamże, s. 136 – 137).

 

Wraz z postępem nauki i nieustanną modernizacją społeczeństwa jak i państwa zanika znaczenie religii. Zmniejsza się ilość osób realizujących praxis w sposób wyznaczony przez Kościół, a zarazem zmniejsza się ilość dzieci uczestniczących w lekcjach religii w szkołach. Kościół i państwo nie potrafią zapewnić dalszego istnienia „kulturalnej zawartości religii” i jej praktycznego przekazu. Rodzina także przestała praktykować formy religijne i nauczać ich swoje potomstwo. Wykształcenie się pluralizmu religijnego zmniejszyło ważność chrześcijaństwa. Dodatkowo nastąpiło rozpowszechnienie się pseudoreligii. Broniąc religii trzeba szukać jej akceptacji wśród ludzi wykształconych i tych, którzy są na nią obojętni(Tamże, s. 138 – 139).

 

Nauczanie religii może mieć miejsce w szkołach, gdy rozpoczyna się określenia proprium postawy religijnej, a celem jest wzbudzenie wśród młodzieży świadomości religijnej wyjaśniającej rzeczywistość. Nauka religii powinna być odpowiedzią na zainteresowania młodzieży i spajać ich dotychczasowe doświadczenia. Winna być analizowana, wyjaśniania w formie dyskusji. Religia nie może stosować przymusu, uczniowie powinni za pomocą analizy dziejów, być w stanie rozróżnić „Kościół pouczający” od „prawdziwego” oraz umieć zastosować wiedzę w praktyce. Zadaniem religii jest wtajemniczenie młodzieży w religijną praxis i wykształcenie gotowości dokonania wyboru odpowiedniej formy życia religijnego. Relacja kształcenia i religii nie może ograniczać się tylko do nauki religii w szkołach, powinna stanowić ona przygotowanie młodzieży do działania społecznego. Religia i jej kształcenie są szersze niż zakres edukacji szkolnej. Trzeba tak eksponować kształcenie religijne by nie było zagrożeniem dla innych dziedzin edukacji (Tamże, s. 148 – 149).

 Monika Kozicka

 

 

 

Literatura
1.Benner D., (2008), Edukacja jako kształcenie i kształtowanie. Moralność – kultura- demokracja – religia, Wydawnictwo USKW, Warszawa.
2.Benner D., (2006), Pedagogika ogólna, [w:] Pedagogika. T1. Podstawy nauk o wychowaniu, (red.) Śliwerski B., Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk.
3.Stępkowski D., (2008), Praxis w koncepcji pedagogiki Dietricha Bennera, [w:] Kwartalnik Pedagogiczny, nr 3 (209), (red.) Bartnicka K., Folkierska A., Szymański M. S., Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego

Brak komentarzy do: “Próba zinterpretowania zależności między pedagogiczną praxis a religią”

Dodaj komentarz:

`

 

Poradnik

Artykuły

Podział na województwa

Polecane obiekty

Bezpieczny i Aktywny Senior

Bezpieczny i Aktywny Senior

Porozumienie w imieniu MRPiPS sygnowała minister Elżbieta Rafalska, ze strony ZUS podpisała je prezes Zakładu prof. Gertruda Uścińska, a Pocztę Polską reprezentował jej prezes Przemysław Sypniewski. – To porozumienie jest ważne …

Nowy Dom Senior-WIGOR w Witnicy

Nowy Dom Senior-WIGOR w Witnicy

Minister Elżbieta Rafalska 5 stycznia otworzyła nowy Dom Dziennego Pobytu Senior-WIGOR w Witnicy, w woj. lubuskim. Spotkała się też z seniorami, dla których ta placówka powstała. – Nie sztuką jest …

ŚDS w Krośnie

ŚDS w Krośnie

Środowiskowy Dom Samopomocy przy ulicy Kletówka 7a, został utworzony Uchwałą NR XL VIII/1066/2002 Rady Miasta Krosna z dnia 7 października 2002 roku. Celem działalności jest świadczenie usług opiekuńczych osobom z …

Sonda

Jak podoba Ci się nasza strona?

Newsletter

Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać najnowsze wiadomości z naszego serwisu, zapisz się!

Tagi

Najnowsze ogłoszenia

Dam pracę

Agencja Pracy Tymczasowej Netkadra (nr 13630) poszukuje dla swojego Klienta pracownika na stanowisko: Pracownik Centrum Obsługi Telefonicznej Miejsce pracy: praca zdalna Mile widziane doświadczenie na podobnym stanowisku i orzeczenie o …

Izabela Dębicka – „WARSZTATY Z MUZYKOTERAPII I KOMUNIKACJI INTERPERSONALNEJ”

MUZYKOTERAPIA W KRAKOWIE. OSTATNIE MIEJSCA. ZAPRASZAMY! === UWAGA! Rusza nabór do VIII EDYCJI „WARSZTATÓW Z MUZYKOTERAPII I KOMUNIKACJI INTERPERSONALNEJ” Szkolenia skierowane do nauczycieli, pedagogów, psychologów, psychoterapeut

Najnowsze na forum

No items, feed is empty.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies m.in. do celów statystycznych. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, wyłącz obsługę cookies w ustawieniach swojej przeglądarki.

Zaakceptuj cookies Więcej informacji